Komünizmi Anlamak: Oyuncaklar, Kurabiyeler ve Daha Adil Bir Dünya İçin Bir Rehber
Önsöz: Bu Makale Neden Var ve Nasıl Kullanılır?
Bu makale, büyük ve karmaşık görünen siyasi ve ekonomik fikirleri, en küçük çocukların bile anlayabileceği şekilde anlatmayı amaçlamaktadır. Tıpkı bir yetişkinin çocuğuna "Neden gökyüzü mavi?" diye sorduğunda basit ve anlaşılır bir cevap verdiği gibi, biz de "Neden bazı insanlar diğerlerinden daha zengin?" veya "Dünya neden daha adil bir yer değil?" gibi büyük sorulara küçük cevaplar arayacağız.
Kullanacağımız yöntem, "tez-antitez-sentez" adı verilen bir düşünme yoludur. Bunu bir oyun gibi düşünelim:
TEZ: Bir fikir ortaya atarız (Örneğin: "Oyuncaklar herkesle paylaşılmalı")
ANTİTEZ: Bu fikre karşı çıkarız (Örneğin: "Ama herkes kendi oyuncağıyla oynamak ister")
SENTEZ: İki fikri birleştirip daha iyi bir çözüm buluruz (Örneğin: "Önce biraz kendi başımıza, sonra sırayla paylaşarak oynayabiliriz")
Her bölümde önce bir hikaye anlatacağız, sonra bu hikayeden çıkarılabilecek dersleri sorgulayacağız, en sonunda da daha büyük fikirlere geçeceğiz.
BİRİNCİ KISIM: BÜYÜKLERİN DÜNYASINDAKİ OYUNCAK KAVGASI
1. BÖLÜM: KURABİYE FABRİKASI - HER ŞEY NASIL BAŞLADI?
1.1. Küçük Kasaba ve Büyük Fabrika
Bir zamanlar küçük bir kasabada Ali Amca'nın büyük bir kurabiye fabrikası varmış. Fabrikada Ayşe, Mehmet, Zeynep ve beş arkadaşı daha çalışıyormuş. Her sabah erkenden gelir, bütün gün çalışır, günde tam 100 kurabiye yaparlarmış.
SORU: Sizce bu 100 kurabiye nasıl paylaşılmalı? Neden?
Akla Gelen İlk Cevaplar:
Herkese eşit dağıtılmalı (100 kurabiye ÷ 8 işçi = 12.5 kurabiye)
En çok çalışan daha fazla almalı
En yaşlı olan daha fazla almalı
En küçük olan daha fazla almalı
Patron da bir şeyler almalı
Gerçekte Olan:
Akşam olunca Ali Amca gelip şöyle demiş: "Bu 100 kurabiyenin 80'ini ben alacağım. Siz 8 kişi de kalan 20 kurabiyeyi paylaşacaksınız. Yani her birinize 2.5 kurabiye."
SORU: Bu adil mi? Neden adil değil?
Ayşe: "Hayır değil! Çünkü biz 100 kurabiye yaptık, ama sadece 20'sini alabiliyoruz."
Mehmet: "Ali Amca hiç kurabiye yapmıyor, sadece fabrikanın sahibi olması ona 80 kurabiye vermek için yeterli mi?"
Zeynep: "Ben her gün 8 saat çalışıyorum, ama Ali Amca hiç çalışmıyor."
1.2. Karl Marx'ın Büyük Keşfi
Karl Marx adında bir düşünür, tam olarak bu sorunu incelemiş. O, 200 yıl önce yaşamış ve bütün dünyada bu tür adaletsizlikler olduğunu fark etmiş.
Onun Bulduğu Gerçek:
ARTI-DEĞER = Sömürü
İşçilerin ürettiği toplam değer: 100 kurabiye
Onlara verilen ücret: 20 kurabiye
Aradaki fark (80 kurabiye): Artı-değer
Bu 80 kurabiye, Ali Amca'nın KÂRı oluyor. İşçiler çalışıyor, ama ürettiklerinin çoğunu alamıyor. Buna SÖMÜRÜ deniyor.
ÇOCUKLAR İÇİN ÖRNEK:
Okulda öğretmeniniz size 10 resim yaptırsa, ama 8'ini alıp "Bunlar benim olsun, siz 2 taneyi paylaşın" dese, adil olur mu?
1.3. Daha Derin Bir Sorun: Yabancılaşma
Marx'ın keşfettiği başka bir şey de YABANCILAŞMA. Bu ne demek?
Dört Çeşit Yabancılaşma:
Ürettiğimiz Şeye Yabancılaşma:
Ayşe kurabiye yapıyor ama hangi çocukların yiyeceğini bilmiyor
Onun için kurabiyeler sadece bir iş, keyif değil
"Bu kurabiyeler benim değil ki" diye düşünüyor
Yaptığımız İşe Yabancılaşma:
Mehmet her gün aynı kurabiyeleri yapmaktan sıkılıyor
İşi sevmiyor, sadece para kazanmak için yapıyor
"Keşke ressam olsaydım" diye hayal kuruyor
Diğer İnsanlara Yabancılaşma:
İşçiler birbirleriyle yarışıyor
"Acaba benden daha mı çok kurabiye alacak?" diye korkuyorlar
Dayanışmak yerine, birbirlerinden şüpheleniyorlar
Kendimize Yabancılaşma:
Zeynep aslında resim yapmayı ve şarkı söylemeyi seviyor
Ama tüm gün kurabiye yapmak zorunda
Kendi yeteneklerini gösteremiyor, kendine yabancılaşıyor
SORU: Siz hiç yaptığınız bir şeyden sıkıldınız mı? Oyun oynamak bile bazen sıkıcı geliyor mu? Neden?
1.4. Devlet: Büyüklerin Oyun Parkı Bekçisi
OYUN PARKI BENZETMESİ:
Düşünün ki büyük bir oyun parkı var. İçinde kaydıraklar, salıncaklar, oyuncaklar... Ama tüm bunların sahibi sadece birkaç çocuk. Diğer çocuklar onlardan izin almak zorunda.
Parkın bir de bekçisi var. Bekçinin görevi, parkın "düzenini" sağlamak. Ama kimin düzenini? Tabii ki parkın sahibi olan çocukların! Eğer diğer çocuklar "Bu adil değil!" diye bağırırsa, bekçi onları parktan atar.
GERÇEK HAYATTA:
Oyun Parkı = Toplum
Park Sahipleri = Zenginler (Kapitalistler)
Diğer Çocuklar = İşçiler
Bekçi = DEVLET
Marx'a göre devlet, zenginlerin çıkarlarını koruyan bir "bekçi"dir. Polis, mahkemeler, yasalar - hepsi bu düzeni korumak için var.
1.5. Proletarya Diktatörlüğü: Geçici Bir Çözüm
Marx'ın önerdiği çözüm şu:
ÖNCE: Parkın tüm çocukların olması için mücadele
SONRA: Eski sahiplerin geri gelmesini engellemek için geçici bir "Çocuk Meclisi"
İşte bu geçici meclise PROLETARYA DİKTATÖRLÜĞÜ deniyor.
KORKUTUCU BİR İSİM AMA ANLAMI BASİT:
Proletarya = İşçi sınıfı
Diktatörlük = Geçici yönetim
Yani: "İşçilerin geçici yönetimi"
AMAÇ: Herkesin eşit olduğu, kimsenin diğerini sömürmediği bir park yaratmak.
SORU: Sizce bu işe yarar mı? Neden?
İKİNCİ KISIM: TARİHTEKİ DENEMELER VE SORUNLAR
2. BÖLÜM: RUSYA'DA OLANLAR - İYİ BAŞLAYAN BİR HİKAYE
2.1. Devrim: "Artık Yeter!" Demek
1917 yılında Rusya'da işçiler ve köylüler ayaklandı. "Artık yeter!" dediler. Fabrikaları ve toprakları ele geçirdiler.
İYİ HABER - BAŞLANGIÇTA OLAN GÜZEL ŞEYLER:
Herkes eşit olacak
Fabrikalar işçilere ait olacak
Tarlalar köylülere ait olacak
Eğitim ve sağlık herkese ücretsiz
Herkes çalışacak, herkes ihtiyacı kadar alacak
SORU: Bu plan size adil görünüyor mu? Neden?
2.2. Sorunlar Başlıyor
Zamanla bazı sorunlar çıktı:
SORUN 1: Tek Lider
Başlangıçta herkes karar veriyordu
Sonra bir kişi (Stalin) tüm yetkileri aldı
"Ben daha iyi biliyorum" dedi
Ona karşı çıkanları cezalandırdı
SORUN 2: Demokrasi Yokluğu
İnsanlar farklı düşüncelerini söyleyemedi
Herkes aynı fikirde olmak zorundaydı
Gazeteler sadece devletin dediklerini yazdı
SORUN 3: Bürokrasi (Çok Fazla Kural)
Basit bir karar için bile çok fazla kural vardı
"Bu belgeyi imzala, şu formu doldur" derken her şey çok yavaşladı
İnsanlar sürekli kuyrukta beklemek zorunda kaldı
SORUN 4: Yeterince Üretim Yok
Herkese yetecek kadar yiyecek üretilemedi
İnsanlar aç kaldı
"Herkese ihtiyacı kadar" ilkesi işlemedi
2.3. Rosa Luxemburg'un Uyarısı
Rosa adında çok zeki bir kadın düşünür, daha 1918'de şöyle demişti:
"Eğer insanlara özgürce konuşma hakkı vermezsek, bu sosyalizm olmaz. Sosyalizm demokrasi demektir! Eğer insanlar korku içinde yaşarsa, bu sosyalizm değil, baskıdır."
Ama onu dinlemediler. Hatta bazıları onu hapse attı.
SORU: Rosa haklı mıydı? Özgürce konuşamazsak, gerçekten eşitlik olur mu?
3. BÖLÜM: REFORMİZM - YAVAŞ DEĞİŞİM HAYALİ
3.1. "Devrim Gerekmez" Diyenler
Bazı insanlar dedi ki: "Devrim gerekmez. Yavaş yavaş, oy vererek sistemi değiştirelim."
Bu fikre REFORMİZM deniyor.
YAPTIKLARI İYİ ŞEYLER:
Daha yüksek ücretler için grevler
Daha iyi çalışma koşulları için yasalar
Sosyal güvenlik sistemleri
Ücretsiz eğitim ve sağlık hizmetleri
Sendika hakları
3.2. Reformizmin Sorunları
Ancak bu değişiklikler temel sorunu çözmedi:
SORUN 1: Ali Amca Hâlâ Fabrikanın Sahibi
İşçilere biraz daha fazla kurabiye verildi
Ama Ali Amca hâlâ 80 kurabiyenin 70'ini alıyor
Sömürü devam ediyor
SORUN 2: Sistem Değişmedi
Kapitalizm aynen devam ediyor
Zenginler hâlâ daha zengin oluyor
Fakirler hâlâ fakir kalıyor
SORUN 3: Devrimci Enerji Törpüleniyor
İnsanlar "Zaten biraz daha iyiyiz" deyip rahatlıyor
Asıl değişim için mücadele etmeyi bırakıyor
ÇOCUKLAR İÇİN BENZETME:
Öğretmen size "Bugün 2 yerine 3 kurabiye vereceğim" dese, bu iyidir ama hâlâ adil değildir. Çünkü 10 kurabiye yapmıştınız!
SORU: Küçük iyileştirmeler mi daha iyi, yoksa büyük değişim mi? Neden?
ÜÇÜNCÜ KISIM: DAHA İYİ BİR DÜNYA MÜMKÜN MÜ?
4. BÖLÜM: ANTONIO GRAMSCİ'NİN FİKRİ - KÜLTÜR SAVAŞI
4.1. Fikirlerle Değişim
Gramsci adlı bir düşünür şöyle dedi:
"Asıl savaş silahlarla değil, fikirlerle olur. Önce insanların düşüncelerini değiştirmeliyiz."
NE YAPMALI?
Dayanışmayı öğreten hikayeler yazmak
Paylaşmanın güzelliğini göstermek
Bencilliğin kötü olduğunu anlatmak
Okullarda dayanışmayı öğretmek
Medyada eşitlik fikrini yaymak
4.2. "Uzun Yürüyüş" Stratejisi
Gramsci buna "Uzun Yürüyüş" adını verdi:
Hızlı bir devrim değil
Yavaş ama sürekli bir değişim
İnsanların kalbini ve zihnini kazanmak
SORU: Sizce fikirleri değiştirmek, yasaları değiştirmekten daha mı önemli? Neden?
5. BÖLÜM: YENİ KOMÜNİST TOPLUM TASAVVURU
5.1. Temel İlke: "Herkesten Yeteneğine Göre, Herkese İhtiyacına Göre"
NE DEMEK?
Herkes elinden geldiğince çalışacak
Herkes ihtiyacı kadar alacak
Kimse aç kalmayacak
Kimse başkasını sömürmeyecek
5.2. Nasıl İşleyecek?
EKONOMİ:
Fabrikalar ve topraklar herkesin olacak
Kararları işçiler birlikte alacak
Üretimi toplumun ihtiyaçları belirleyecek
SİYASET:
Devlet yavaş yavaş "sönecek"
Yerine mahalle meclisleri gelecek
Herkes karar alma sürecine katılabilecek
EĞİTİM:
Herkese ücretsiz eğitim
Sadece test çözmek değil, yaratıcılığı geliştirmek
Herkes yeteneklerine göre eğitilecek
5.3. Günümüzde Var Olan Modeller
1. Kooperatifler:
İşçilerin kendi işletmeleri
Kararları birlikte alıyorlar
Kârı eşit paylaşıyorlar
Dünyada binlerce başarılı kooperatif var
2. Topluluk Bahçeleri:
Mahallelinin birlikte sebze yetiştirdiği bahçeler
Herkes emek veriyor
Herkes ürünleri paylaşıyor
Kimse aç kalmıyor
3. Açık Kaynak Yazılımlar:
Programcıların bedava paylaştığı yazılımlar
Herkes kullanabiliyor
Herkes geliştirebiliyor
Linux, Wikipedia gibi örnekler
4. Kütüphaneler:
Kitaplar herkese açık
Kimse para ödemiyor
Herkes ihtiyacı kadar kullanıyor
SORU: Bu örneklerden hangisi size en adil görünüyor? Neden?
DÖRDÜNCÜ KISIM: ZOR SORULARA CEVAPLAR
6. BÖLÜM: İNSAN DOĞASI BENCİL DEĞİL Mİ?
SORU: "Ama insanlar doğuştan bencildir. Paylaşmayı sevmezler. Komünizm insan doğasına aykırı değil mi?"
CEVAP 1: Tarih Bize İnsanların Dayanışmacı Olduğunu Gösteriyor
Depremlerde herkes yardıma koşuyor
Komşular birbirine yemek götürüyor
İnsanlar ihtiyacı olanlara bağış yapıyor
Anneler çocukları için her şeyi feda ediyor
CEVAP 2: Kapitalizm Bencilliği Ödüllendiriyor
"Kazanmak için başkalarını ez" diyor
Reklamlar "Daha çok al, daha çok tüket" diyor
Okulda "En yüksek notu sen al" yarışı var
CEVAP 3: Komünizm Dayanışmayı Ödüllendirecek
"Başkalarına yardım etmek güzeldir" diyecek
"Topluma katkıda bulunmak önemlidir" diyecek
İnsanlar dayanışmayı öğrenecek
SORU: Sizce insanlar doğuştan bencil mi yoksa sonradan mı öyle oluyor?
7. BÖLÜM: DEVLET OLMADAN NASIL YAŞAYACAĞIZ?
SORU: "Polis, hastane, okul olmadan nasıl düzen sağlanacak? Kim çöp toplayacak? Kim hasta bakacak?"
CEVAP: Devlet yok olmayacak, dönüşecek:
YERİNE MAHALLE MECLİSLERİ:
Her mahalle kendi kararını kendisi alacak
"Bu hafta kim çöp toplayacak?" diye birlikte karar verecekler
Herkes sırayla görev alacak
HALK MECLİSLERİ:
Önemli kararları herkes birlikte alacak
Temsilciler seçilecek, ama istedikleri zaman geri çağrılabilecek
GÖNÜLLÜ İŞ BÖLÜMÜ:
Herkes yeteneğine göre topluma katkıda bulunacak
Kimse zorla çalıştırılmayacak
"Ben hasta bakmak istiyorum" diyenler hastanede çalışacak
"Ben temizlik yapmayı seviyorum" diyenler çöp toplayacak
TEKNOLOJİNİN YARDIMI:
Robotlar zor işleri yapacak
Herkes daha az çalışacak
Daha çok sanat ve bilimle uğraşacak
SORU: Siz hangi işi yapmak isterdiniz? Neden?
8. BÖLÜM: DOĞAYI NASIL KORUYACAĞIZ?
SORU: "Herkes çok tüketirse doğa yok olmaz mı? Fabrikalar çok çalışırsa hava kirlenmez mi?"
CEVAP: Komünizmde "çok tüketmek" diye bir şey yok:
İHTİYAÇ KADAR ÜRETİM:
Sadece gerektiği kadar üretilecek
"Daha çok satalım" diye gereksiz şeyler üretilmeyecek
İsraf olmayacak
PLANLI EKONOMİ:
"Hangi bölgede ne kadar ekmek lazım?" diye plan yapılacak
Fazla üretim olmayacak
Çöpe giden yiyecek olmayacak
DOĞA DOSTU TEKNOLOJİ:
Çevreyi kirletmeyen yöntemler kullanılacak
Güneş ve rüzgar enerjisi
Toplu taşıma araçları
DOĞAYLA UYUM:
İnsanlar doğanın efendisi değil, parçası olduğunu anlayacak
Hayvanlar ve bitkiler korunacak
SORU: Sizce doğayı korumak için en önemli şey nedir?
BEŞİNCİ KISIM: BİZ NE YAPABİLİRİZ?
9. BÖLÜM: KÜÇÜK ADIMLARLA BÜYÜK DEĞİŞİM
OKULDA YAPABİLECEKLERİMİZ:
Oyuncaklarını paylaş
Yalnız oynayanları oyuna davet et
Herkese eşit davran
Kantinde sıraya gir
Yeni gelen çocuklara yardım et
EVDE YAPABİLECEKLERİMİZ:
Kardeşinle oyuncaklarını paylaş
Aile işlerine yardım et
Komşulara yardım et
İhtiyacı olanlara yardım et
TOPLUMDA YAPABİLECEKLERİMİZ:
Dayanışmayı öğren
Adaletsizliğe karşı çık
Paylaşmanın güzelliğini göster
Hayvanları ve doğayı koru
10. BÖLÜM: BÜYÜK FİKİR
Karl Marx'ın söylediği gibi:
"Önemli olan dünyayı sadece anlamak değil, onu değiştirmektir."
BİZ NE YAPABİLİRİZ?
Küçükken: Oyuncaklarımızı paylaşarak
Büyüyünce: Daha adil bir dünya için çalışarak
SON SÖZ:
Daha iyi bir dünya, küçük adımlarla başlar. Her paylaşım, her dayanışma, bu büyük hayale atılan küçük bir adımdır. Unutmayın: Bugün oyuncaklarını paylaşan çocuk, yarın dünyayı değiştiren yetişkin olabilir.
SORU: Siz dünyayı nasıl daha iyi bir yer yapmak istersiniz?
KAYNAKÇA
ÇOCUKLAR İÇİN KİTAPLAR:
"Paylaşmak Neden Güzel?" - Çocuklara Dayanışmayı Anlatan Hikayeler, Yaşam Yayınları
"Küçük Prens" - Antoine de Saint-Exupéry, Paylaşım ve Dostluk Üzerine, Can Çocuk
"Herkes İçin Yeterli Var" - Çocuklara Ekonomiyi Anlatan Kitap, İletişim Yayınları
"Çocuklar İçin Felsefe: Adalet Nedir?" - Oscar Brenifier, Okuyan Us Yayınları
"Şirinler" Serisi - Peyo, Komünal Yaşam Örnekleri, Altın Kitaplar
YETİŞKİNLER İÇİN TEMEL KAYNAKLAR:
6. Marx, Karl & Engels, Friedrich. "Komünist Manifesto", Sol Yayınları
7. Marx, Karl. "Kapital (Birinci Cilt)", Yar Yayınları
8. Marx, Karl. "1844 El Yazmaları", Sol Yayınları
9. Marx, Karl. "Gotha Programının Eleştirisi", Sol Yayınları
10. Luxemburg, Rosa. "Sosyal Reform mu Devrim mi?", Yazın Yayıncılık
11. Luxemburg, Rosa. "Kitle Grevi, Parti ve Sendikalar", Yazın Yayıncılık
12. Gramsci, Antonio. "Hapishane Defterleri", Belge Yayınları
13. Gramsci, Antonio. "Aydınlar ve Toplum", Payel Yayınları
14. Lenin, V. İ. "Devlet ve Devrim", İnter Yayınları
15. Troçki, Leon. "İhanete Uğramış Devrim", Yazın Yayıncılık
ÇAĞDAŞ MARKSİST KAYNAKLAR:
16. Foster, John Bellamy. "Marx'ın Ekolojisi", Yordam Kitap
17. Harvey, David. "Marx'ın Kapital'i İçin Kılavuz", Sel Yayıncılık
18. Harvey, David. "Sermaye Muamması", Metis Yayınları
19. Žižek, Slavoj. "İdeolojinin Yüce Nesnesi", Encore Yayınları
20. Hardt, Michael & Negri, Antonio. "İmparatorluk", Ayrıntı Yayınları
21. Löwy, Michael. "Eko-Sosyalizm", Yordam Kitap
22. Mészáros, István. "Marx'ın Ötesinde", Yordam Kitap
23. Bookchin, Murray. "Kent Devrimi", Ayrıntı Yayınları
24. Holloway, John. "Devlet ve Para Olmadan Dünyayı Değiştirmek", Otonom Yayıncılık
FİLM ÖNERİLERİ:
25. "Genç Karl Marx" (2017) - Yönetmen: Raoul Peck
26. "Ayı Paddington" (2014) - Dayanışma ve Yardımlaşma Temalı
27. "Çizgili Pijamalı Çocuk" (2008) - Eşitsizlik ve Ayrımcılık Üzerine
28. "Sınıf" (2007) - Eğitimde Eşitsizlik Üzerine
29. "The Take" (2004) - Arjantin'de İşçi Kooperatifleri Belgeseli
BELGESELLER:
30. "The Corporation" (2003) - Şirketlerin Doğası Üzerine
31. "Happy" (2011) - Mutluluk ve Paylaşım İlişkisi
32. "Inequality for All" (2013) - Gelir Eşitsizliği Üzerine
33. "The True Cost" (2015) - Tüketim Kültürü ve Çevre
MAKALELER VE ARAŞTIRMALAR:
34. "Çocuklarda Paylaşma Davranışının Gelişimi" - Gelişim Psikolojisi Araştırması
35. "Kooperatifler ve Ekonomik Demokrasi" - İktisat Dergisi
36. "Marx'ın Yabancılaşma Teorisinin Güncelliği" - Felsefe Dergisi
37. "Eko-Sosyalizm ve Sürdürülebilir Kalkınma" - Çevre Araştırmaları
EĞİTİM MATERYALLERİ:
38. "Çocuklar İçin Demokrasi Atölyeleri" - Eğitim Reformu Girişimi
39. "Sınıf İçi Dayanışma Oyunları" - Milli Eğitim Bakanlığı
40. "Değerler Eğitimi: Paylaşma ve Dayanışma" - Öğretmenler İçin Rehber Kitap
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder