Oyuncak Kutusundan Dijital Çağa
Özet: Bu makale, Karl Marx ve Friedrich Engels'in "Şimdiye kadarki bütün toplumların tarihi, sınıf mücadeleleri tarihidir" tezini, beş yaşındaki bir çocuğun anlayacağı metaforlardan başlayarak, tarihsel materyalist bir perspektifle incelemektedir. Tez, antitez ve sentez aşamalarından geçirilen kavram, önce teknoloji, coğrafya ve kültür gibi diğer tarihsel dinamiklerle olan diyalektik ilişkisi bağlamında ele alınacak, ardından 21. yüzyılın dönüşen sınıf yapıları, prekarya ve kesişimsellik tartışmaları ışığında yeniden sorgulanacaktır. Nihai amaç, sınıf mücadelesi kavramının güncel geçerliliğini ve karmaşıklığını ortaya koymaktır.
Giriş: Beş Yaşındaki Filozof ve Oyuncak Kutusu
"Düşün ki kocaman bir anaokulu sınıfındasın. Odanın ortasında dev bir oyuncak kutusu var. İçinde en havalı arabalar, en renkli legolar, en büyük bebekler var. Ama bu kutunun başında sadece birkaç çocuk duruyor ve 'Bu oyuncaklar benim! İsteyen, benim kurallarıma göre oynayabilir' diyor.
Diğer çocuklar oynamak istediğinde ne oluyor?
Oyuncakları olan çocuklar, 'Bana öğle yemeğinden kurabiyeni verirsen, legolarla 10 dakika oynayabilirsin' diye şart koşuyor. Bu adil mi?
Oyuncakları olmayan çocuklar bazen 'Bu adil değil! Hepimiz oynamalıyız!' diye bağırıyor. Bazen de için için üzülüyorlar.
İşte, 2017 yapımı Genç Karl Marx filmindeki Karl Amca ve Friedrich Amca da tam olarak bu soruyu soruyorlardı. Ama onların konuştuğu oyuncak kutusu, tüm dünyaydı. Oyuncaklar ise fabrikalar, topraklar, makineler, yani üretim araçlarıydı.
Araştırma Sorusu: Karl Amca'nın "Tarih, sınıf mücadeleleri tarihidir" fikri, oyuncak kutusu metaforuyla ne kadar açıklanabilir? Bu fikir, tarihin tüm karmaşasını anlamak için yeterli midir? Günümüzün dijital, küresel dünyasında "oyuncak kutusu" ve "çocuklar" nasıl değişti?
Metodoloji: Bu makale, diyalektik materyalizm yöntemini kullanacaktır. Tıpkı legolarla bir şey inşa ederken parçaları birleştirip, sonra daha iyi bir model yapmak için söküp yeniden birleştirmek gibi, fikirleri de aynı şekilde inşa edeceğiz:
TEZ: Tarihin temel dinamiği sınıf mücadelesidir.
ANTİTEZ: Tarihi şekillendiren başka birçok dinamik vardır ve sınıfsız toplumlar mevcuttur.
SENTEZ: Sınıf mücadelesi, diğer dinamiklerle diyalektik bir ilişki içinde, tarihin merkezi ancak tek başına belirleyici olmayan bir motorudur.
SORGULAMA: 21. yüzyılda bu sentezi yeniden test etmek ve güncellemek.
BÖLÜM 1: TEZ – OYUNCAK KUTUSUNUN EFENDİLERİ VE İSYANKARLAR
1.1. Beş Yaşında Anlatım: Büyük Oyuncak Kavgası
Tarih, bitmek bilmeyen bir okul bahçesi oyunu gibidir. Hep iki ana grup vardır:
Oyuncak Bekçileri (Sahip Olanlar): Bunlar oyuncak kutusunun başındaki çocuklardır. Kuralları onlar koyar: "Benim dediğimi yaparsan oynayabilirsin", "Bana yardım edersen legolardan bir parça veririm". Onların gücü, oyuncakları kontrol etmekten gelir.
Oyuncak İsteyenler (Olmak İsteyenler/Olanlar): Bunlar oyun oynamak isteyen diğer tüm çocuklardır. Bazen kurallara boyun eğerler, bazen "Bu adil değil!" diye itiraz ederler, bazen de "Hadi kutuya hep birlikte el koyalım!" diyerek isyan çıkarırlar.
Tarih boyunca bu grupların isimleri değişir:
Antik Zamanlar: Köle Sahipleri ↔ Köleler
Orta Çağlar: Feodal Lordlar ↔ Serfler (Toprağa bağlı köylüler)
Günümüz: Patronlar (Burjuvazi) ↔ İşçiler (Proletarya)
Ama kavganın özü hep aynıdır: Kim, oyuncak kutusu üzerinde söz sahibi olacak?
1.2. Detaylandırma: Marksist Teorinin Temel Taşları
Karl Marx ve Friedrich Engels, bu basit kavgayı bilimsel bir teoriye dönüştürdüler.
Üretim Araçları (Oyuncak Kutusu): Toplumsal zenginliği yaratmak için kullanılan her şey: Fabrikalar, makineler, toprak, hammaddeler, ofisler. Marx'a göre, bu araçlara kimin sahip olduğu, toplumun tüm yapısını (siyaseti, hukuku, kültürü) belirler.
Sınıf (Grupların Tanımı): Bir insanın sınıfı, üretim araçlarıyla olan ilişkisiyle belirlenir. Üretim araçlarının sahibi olan burjuvazi, sadece kendi emek gücünü satarak hayatta kalanlar ise proletaryadır.
Artı-Değer ve Sömürü (Adil Olmayan Şeker Takası): Kapitalist bir fabrikada (oyuncak atölyesi) bir işçi, günde 10 oyuncak arabası üretir. Bu arabaların toplam değeri 100 liradır. Ancak patron, işçiye günlük 20 lira ücret verir. Kalan 80 lira, artı-değer olarak patronun cebine girer. İşte bu fark, sömürünün ta kendisidir. İşçi, kendi yarattığı değerin sadece bir kısmını geri alabilmektedir.
Sınıf Mücadelesi (Kavganın Üç Cephesi): Bu sömürü düzeni, kaçınılmaz olarak çatışma doğurur. Bu çatışma sadece grevler ve barikatlar değildir. Üç düzeyde yürütülen bir savaştır:
Ekonomik Mücadele: Ücretlerin arttırılması, çalışma saatlerinin kısaltılması için sendikalar aracılığıyla verilen mücadele. (Daha fazla şeker için pazarlık)
Politik Mücadele: İşçi sınıfının kendi partilerini kurması, seçimlere katılması ve nihayetinde devlet iktidarını ele geçirmeyi hedeflemesi. (Oyuncak kutusunun anahtarını ele geçirmek için oyunun kurallarını değiştirme çabası)
İdeolojik Mücadele: Egemen sınıfın (burjuvazi) okullar, medya, din aracılığıyla "Bu düzen en doğal ve değişmez düzendir" fikrini yaymasına karşı, "Bu düzen adaletsizdir ve değiştirilebilir" fikrini yayma çabası. ("Oyuncağı olmayanların suçu kendindedir, yeterince çalışmıyorlardır" fikrine karşı mücadele)
Genç Karl Marx filmi, tam da bu ideolojik mücadelenin ve politik örgütlenmenin doğuş anını anlatır. Marx ve Engels, Proudhon, Weitling gibi diğer sosyalistlerle tartışarak, dağınık fikirleri sistematik bir teoriye, yani Komünist Manifesto'ya dönüştürürler. Bu manifestonun nihai çağrısı, filmin final sahnesinde de vurgulandığı gibi, "Bütün ülkelerin işçileri, birleşin!"dir.
1.3. Kaynakça (Tez için):
MARX, Karl & ENGELS, Friedrich. (1848). Komünist Manifesto. Sol Yayınları.
MARX, Karl. (1867). Kapital, Cilt 1. Yar Yayınları.
MARX, Karl. (1859). Ekonomi Politiğin Eleştirisine Katkı - Önsöz. (Çeşitli derlemelerde bulunur).
ENGELS, Friedrich. (1845). İngiltere'de Emekçi Sınıfın Durumu. Sol Yayınları.
LENIN, V. I. (1917). Devlet ve Devrim. İnter Yayınları.
LUKÁCS, Georg. (1923). Tarih ve Sınıf Bilinci. Belge Yayınları.
BÖLÜM 2: ANTİTEZ – PEKİ YA DİĞER OYUNLAR? MOTOR SADECE BİR TANE Mİ?
Ancak, tarihi sadece bir "oyuncak kavgası" olarak görmek, resmin tamamını görmemizi engelleyebilir mi? Bir araba sadece motordan ibaret değildir; benzine, tekerleklere, direksiyona da ihtiyaç duyar. Tarih de öyle değil midir?
2.1. Beş Yaşında Anlatım: Beklenmedik Misafirler ve Yeni Kurallar
Diyelim ki bahçedeki iki grup kavga ederken, birden öğretmen yepyeni, daha önce hiç görülmemiş bir oyuncak getiriyor: Uzay Mekiği! (Bu bir teknolojik buluş). Artık herkes eski oyuncakları unutup bu yeni, heyecan verici oyuncağa yöneliyor. Kavga bir süreliğine unutuluyor.
Ya da, aniden şiddetli bir yağmur başlıyor ve herkes oyunu bırakıp içeri kaçmak zorunda kalıyor (bu bir coğrafi/iklimsel etki).
Ya da, çok sevilen bir çocuk, "Gelin, hep birlikte saklambaç oynayalım, kim kazanırsa kazansın" diyor ve herkes bu fikri seviyor (bu bir kültürel değişim veya lider etkisi).
Gördüğün gibi, bahçede sadece "senin oyuncağın var benim yok" kavgası değil, başka bir sürü şey daha olup bitiyor.
2.2. Detaylandırma ve Eleştirel Sorgulama:
Tarih Öncesi ve Sınıfsız Toplumlar: Marx'ın "şimdiye kadarki" ifadesi, insanlık tarihinin büyük bir kısmını oluşturan avcı-toplayıcı toplumları görmezden gelir. Bu toplumlarda özel mülkiyet ve kalıcı sınıf ayrımları yoktu. Peki, bu uzun tarih diliminin motoru neydi? Avcılık tekniklerinin gelişimi mi? İklim değişiklikleri mi? Topluluk içi dayanışma mı?
Teknolojik Belirleyicilik: Tarihçi ve sosyolog Max Weber, Marx'ın ekonomik vurgusuna karşı, fikirlerin ve kültürün tarihteki rolünü öne çıkardı. Ona göre, Protestan ahlakının çalışma ve tutumluluk üzerine vurgusu, kapitalizmin ruhunun oluşumunda kritikti. Ateşin, tekerleğin, matbaanın, buhar makinesinin ve internetin tarihi kökten değiştirdiği inkâr edilebilir mi? Teknoloji, sınıf mücadelesinden bağımsız bir dinamik değil midir?
Coğrafya ve Çevre: Neden sanayi devrimi İngiltere'de başladı da, Amazon ormanlarında değil? Coğrafi keşifler, Avrupa'nın dünyaya hükmetmesindeki en temel faktörlerden biri değil miydi? Jared Diamond'un Tüfek, Mikrop ve Çelik adlı eseri, coğrafyanın medeniyetlerin kaderini nasıl belirlediğini gösterir.
Kültür, Din ve Milliyetçilik: İnsanlar her zaman sınıf çıkarları doğrultusunda hareket etmez. Bir Alman işçisi, I. Dünya Savaşı'nda kendisini sömüren Alman burjuvazisiyle değil, bir Fransız işçisiyle savaştı. Milliyetçilik, dini aidiyetler veya ırksal önyargılar, sınıf dayanışmasının önüne sıklıkla geçebilir.
Bürokrasi ve Otonom Devlet: Devlet, gerçekten de Marx'ın dediği gibi "burjuvazinin yürütme komitesi" midir? Yoksa, Max Weber'in işaret ettiği gibi, kendi çıkarları ve rasyoneli olan, görece özerk bir bürokratik aygıt mıdır? Osmanlı Devleti'ndeki kapıkulu sistemi, sınıfsal kökenlerden bağımsız bir iktidar odağı değil miydi?
Bireyin Tarihteki Rolü (Büyük Adamlar Teorisi): Hitler olmasaydı Nazi Almanyası ve Holokost aynı şekilde yaşanır mıydı? Mustafa Kemal Atatürk olmasaydı Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş süreci aynı olur muydu? Tarihte "lider" figürlerinin rolü, toplumsal ve ekonomik yapıların basit bir yansıması olarak açıklanabilir mi?
2.3. Kaynakça (Antitez için):
WEBER, Max. (1905). Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu. Ayraç Yayınevi.
DIAMOND, Jared. (1997). Tüfek, Mikrop ve Çelik. TÜBİTAK Yayınları.
FUKUYAMA, Francis. (1992). Tarihin Sonu ve Son İnsan. İnkılap Kitabevi.
ENGELS, Friedrich. (1890). Joseph Bloch'a Mektup. (Marksist içi bir düzeltme: Ekonomik koşullar temeldir ancak üstyapı da tarihsel süreçte etkilidir).
POPPER, Karl. (1945). Açık Toplum ve Düşmanları. Platon ve Hegel eleştirisi.
BÖLÜM 3: SENTEZ – DİYALEKTİK BİR DANS: MOTOR, YAKIT VE YOL
Tez ve antitezi bir araya getirdiğimizde, daha zengin ve daha güçlü bir açıklamaya, yani senteze ulaşırız. Amaç, sınıf mücadelesini reddetmek değil, onu daha karmaşık bir bağlama yerleştirmektir.
3.1. Beş Yaşında Anlatım: Hep Birlikte Oynanan Karmaşık Oyun
En doğru anlayış, tüm bu fikirleri bir arada düşünmektir! Tarih, dev bir orkestra veya karmaşık bir dans gibidir.
Sınıf Mücadelesi (Temel Ritim/Motor): Dansın temel vuruşudur, enerjisini ve temposunu verir. Hiç durmaz. O olmadan dans edemezsin.
Teknoloji (Enstrümanlar/Dansın Stili): Bu ritimle ne yapacağınızı belirler. Kemanla mı çalacaksınız, davulla mı? Vals mi yapacaksınız, break dance mı? Teknoloji, sınıf mücadelesinin biçimini ve araçlarını kökten değiştirir. (Matbaa olmasaydı Komünist Manifesto bu kadar hızlı yayılabilir miydi?)
Coğrafya, Kültür, Fikirler (Konser Salonunun Akustiği, Seyirciler, Müziğin Türü): Pürüzsüz bir parkede mi dans ediyorsunuz, engebeli bir arazide mi? Müzik ne? Seyirci nasıl tepki veriyor? Tüm bu faktörler, dansın nasıl gerçekleşeceğini, hatta bazen ritmi bile etkiler.
Sonuç: Motor (sınıf mücadelesi) olmadan hareket yoktur. Ama motor, yakıtın (teknoloji), yolun (coğrafya) ve sürücünün niyetinin (kültür, fikirler) olmadığı bir yerde bir işe yaramaz. Hepsi birlikte, sürekli birbirini etkileyerek ilerler.
3.2. Detaylandırma: Tarihsel Materyalizmin Güncellenmiş Çerçevesi
Üretim Tarzı ve Diyalektik İlişki: Sınıf mücadelesi, "üretim tarzı" denen geniş yapı içinde anlam kazanır. Üretim tarzı, iki unsurdan oluşur:
Üretici Güçler: İşçilerin emeği, teknoloji, bilgi, hammaddeler. (Dansın potansiyel enerjisi ve aletleri)
Üretim İlişkileri: Mülkiyet ilişkileri, sınıf yapısı. (Dansın kuralları ve rollerin dağılımı)
Marx'a göre, üretici güçler geliştikçe, mevcut üretim ilişkileri onun önünde bir engele dönüşür. Bu, bir devrimle sonuçlanır. İnternet (üretici güç), geleneksel fabrika ilişkilerini (üretim ilişkileri) dönüştürmüş, yeni sınıfsal dinamikler (prekarya) yaratmıştır.
Görece Özerklik ve Hegemonya (Antonio Gramsci): İtalyan düşünür Gramsci, devlet, medya, eğitim gibi üstyapı kurumlarının, ekonomik temele tamamen bağımlı olmadığını söyler. Onların "görece özerklikleri" vardır. Aynı zamanda, egemen sınıfın iktidarı, sadece zorla değil, "hegemonya" kurarak, yani kendi değer ve fikirlerini topluma "ortak sağduyu" olarak kabul ettirerek sürdürür. Sınıf mücadelesi, bu nedenle fabrikalarda olduğu kadar, kültür ve ideoloji alanında da verilir.
Tarihsel Somutluk (E. P. Thompson): İngiliz tarihçi Thompson, İngiliz İşçi Sınıfının Oluşumu adlı eserinde, sınıfın sadece ekonomik bir kategori olmadığını, kültürel, dinsel ve geleneksel deneyimlerle şekillenen tarihsel bir süreç olduğunu gösterir. Sınıf, "bir şey" değil, "bir olgu"dur. Bu, kültürün sınıf mücadelesindeki merkezi rolünü vurgular.
3.3. Kaynakça (Sentez için):
GRAMSCI, Antonio. (1929-35). Hapishane Defterleri. Kalkedon Yayınları.
THOMPSON, E. P. (1963). İngiliz İşçi Sınıfının Oluşumu. Birikim Yayınları.
ALTHUSSER, Louis. (1970). İdeoloji ve Devletin İdeolojik Aygıtları. İthaki Yayınları.
ANDERSON, Perry. (1974). Mutlakiyetçi Devletin Kökenleri. İletişim Yayınları.
WOOD, Ellen Meiksins. (1999). Kapitalizmin Kökeni. Yordam Kitap.
BÖLÜM 4: SORGULAMA – 21. YÜZYIL BAHÇESİ: OYUNCAKLAR, ÇOCUKLAR VE KURALLAR NASIL DEĞİŞTİ?
Peki, Karl ve Friedrich Amcaların yaşadığı, bacaları tüten fabrikaların olduğu 19. yüzyıldan, internetin, küreselleşmenin hâkim olduğu bugüne geldiğimizde, "sınıf" hâlâ işe yarar bir kavram mı? Bahçedeki oyuncaklar ve çocuklar nasıl değişti?
4.1. Beş Yaşında Anlatım: Yeni Oyuncaklar ve Garip Durumlar
Eskiden bahçede iki net grup vardı: Kocaman oyuncak kutusu olanlar ve hiç oyuncağı olmayanlar. Şimdi işler karıştı!
Bazı çocukların çok oyuncağı var ama oynamaya vakti yok ya da oynarken mutsuz. (Zengin ama anlam arayışında)
Bazı çocukların birkaç güzel oyuncağı var ama "Aman onları da kaybetmeyeyim" diye çok korkuyorlar. (Orta Sınıfın Kaygısı)
Bazı çocuklar hiç oyuncağa sahip değil, ama oyuncak bekçileri için geçici olarak oyun kuruyor (mesela topu getirip götürüyor) ve karşılığında bir şeker alıyor. Ama ertesi gün işe yaramazsa şeker de yok! (Gig Ekonomisi İşçileri, Prekarya)
Ve artık sadece "oyuncak" kavgası yok. "Kız çocukları da her oyuncağı kullanabilmeli!" (Toplumsal Cinsiyet Mücadelesi), "Ten rengi farklı olan çocuklar neden daha az oyuncağa sahip?" (Irkçılık Karşıtı Mücadele), "Oyuncak yaparken bahçeyi kirletmeyelim!" (Ekolojik Mücadele) gibi başka önemli kavgalar da var.
4.2. Detaylandırma ve Analiz:
Geleneksel İşçi Sınıfının Dönüşümü: Mavi yakalı, sendikalı, büyük fabrika işçisi sayısı sanayileşmiş ülkelerde azaldı. Yerini hizmet sektöründe, beyaz yakalı, esnek ve güvencesiz çalışanlar aldı. Bu yeni çalışanlar, kendilerini "işçi sınıfı" olarak tanımlamakta zorlanıyor olabilir mi?
Orta Sınıfların Çözülüşü ve Prekarya: Guy Standing'in kavramlaştırdığı "Prekarya" (precarious - güvencesiz'den türetme), modern kapitalizmin yarattığı yeni ve tehlikeli bir sınıftır. Geçici işlerde çalışan, kariyer güvencesi olmayan, ev veya emeklilik güvencesi bulunmayan, sosyal hakları kısıtlı bu kitle, modern proletaryanın çekirdeğini mi oluşturuyor? Uber şoförleri, freelance yazılımcılar, food-panda kuryeleri...
Kesişimsellik: Sınıf, Irk ve Cinsiyet Buluşması: Bir siyahi kadın işçinin yaşadığı sömürü ve dışlanma, yalnızca sınıfından değil, aynı zamanda ırkından ve cinsiyetinden de kaynaklanır. Kimberlé Crenshaw'ın "kesişimsellik" (intersectionality) kavramı, bu baskıların birbirinden ayrılamaz ve birbirini güçlendirici olduğunu söyler. Marksist analiz, sınıfı merkeze alırken, bu diğer kimlik ve baskı eksenlerini nereye koymalıdır? Nancy Fraser gibi düşünürler, sınıf mücadelesini ("yeniden bölüşüm") ve kimlik mücadelelerini ("tanınma") birleştiren bir perspektif önerir.
Küresel İşbölümü ve Emperyalizm: Artık bahçe tüm dünyadır. Oyuncak üretimi (imalat) çoğunlukla Çin, Bangladeş, Vietnam gibi ülkelerdeki (Global Güney) ucuz işgücü tarafından yapılırken, oyuncakların tasarımı, pazarlanması ve kârı ise ABD, Avrupa'daki (Global Kuzey) şirket merkezlerinde toplanır. Bu, sınıf mücadelesini ulus-ötesi bir boyuta taşır. Bir markanın Bangladeş'teki fabrikasında çalışan işçi ile aynı markanın Londra'daki mağazasında çalışan işçinin çıkarları aynı mıdır?
Dijital Kapitalizm ve Veri Emekçileri: Yeni "oyuncak kutusu", dijital platformlardır (Google, Facebook, Amazon). Biz kullanıcılar, bu platformlarda yaptığımız her tıklama, beğeni ve arama ile değerli veriler üretiriz. Bu veriler, reklam gelirlerine dönüştürülerek büyük kârlar elde edilir. Peki, biz bu süreçte "veri emekçileri" miyiz? Yeni sömürü biçimi, artı-değer sömürüsünden ziyade "veri sömürüsü" müdür?
4.3. Kaynakça (Sorgulama için):
STANDING, Guy. (2011). Prekarya: Yeni Tehlikeli Sınıf. İletişim Yayınları.
FRASER, Nancy. (2013). Kapitalizmin Krizleri: Sermaye, Doğa ve İktidar. Metis Yayınları.
CRENSHAW, Kimberlé. (1989). "Demarginalizing the Intersection of Race and Sex". University of Chicago Legal Forum.
VOGEL, Lise. (1983). Marksizm ve Kadınların Baskı Altına Alınması. Kalkedon Yayınları.
HARVEY, David. (2005). Neoliberalizm: Kısa Tarih. Sel Yayıncılık.
SRNICEK, Nick & WILLIAMS, Alex. (2015). İşe Yaramazların Yükselişi. Metis Yayınları. (Dijital gelecek ve çalışma üzerine)
ZUBOFF, Shoshana. (2019). Gözetim Kapitalizmi Çağı. MediaCat Yayınları.
Sonuç: Ve Şimdi Biz Ne Yapacağız?
Genç Karl Marx filmi bize sadece sakallı iki adamın hikayesini anlatmaz. Bize, dünyanın görünmez kurallarını görünür kılma ve onları değiştirme cesareti verir. Onların mirası, dogmatik bir inançlar bütünü değil, eleştirel ve diyalektik bir düşünme yöntemidir.
Beş Yaşında Anlatım:
Bir dahaki sefere birisi "Tarih sıkıcı, sadece kralların ve savaşların hikayesi" derse, sen şunu söyleyebilirsin: "Hayır! Tarih, bizim hikayemiz. Hepimizin içinde yer aldığı, büyük bir oyunun ve bu oyunun kurallarını kimin, nasıl koyduğunun hikayesi."
Ve en önemli soru: Peki, şimdi sen ne yapacaksın?
Etrafındaki "oyuncak kutularına" ve onları kimin kontrol ettiğine daha fazla dikkat edecek misin?
Adaletsiz bir "oyun kuralı" gördüğünde, sesini çıkaracak mısın?
Daha adil, daha eşitlikçi ve daha özgür bir "oyun" kurmak için arkadaşlarınla birlikte düşünecek, tartışacak ve belki de harekete geçecek misin?
Unutma, Karl Amca da bir zamanlar senin gibi meraklı, soru soran bir gençti. Onun ve Friedrich Amca'nın fikirleri dünyayı sarstı. Senin soruların ve eylemlerin de kendi bahçende, kendi sınıfında, kendi dünyanda bir fark yaratabilir.
Nihai Sentez:
Sınıf mücadelesi, tarihin tek ve yalnız motoru değildir. Ancak, diğer tüm tarihsel dinamiklerin (teknoloji, coğrafya, kültür) içinde filizlendiği, onlarla sürekli ve diyalektik bir etkileşim içinde olan, onları şekillendiren ve onlardan şekillenen temel bir güçtür. 21. yüzyılda bu mücadele, geçmişte olduğundan daha karmaşık, daha küresel, daha dijital ve ırk, cinsiyet, ekoloji gibi diğer mücadele alanlarıyla daha iç içe geçmiş durumdadır. "Sınıf" kavramı, geleneksel anlamını yitirmemiş, aksine prekarya, veri emekçiliği ve kesişimsellik bağlamında yeniden tanımlanmayı ve genişletilmeyi beklemektedir. Görev, Marx'ın mirasını bir dogma olarak değil, canlı, gelişen ve dünyayı dönüştürme iddiasını koruyan bir eylem kılavuzu olarak sahiplenmektir.
KAYNAKÇA
A. BİRİNCİL KAYNAKLAR (MARX & ENGELS)
MARX, Karl & ENGELS, Friedrich. (1848). Komünist Manifesto. İstanbul: Sol Yayınları.
MARX, Karl. (1867). Kapital, Cilt 1. İstanbul: Yar Yayınları.
MARX, Karl. (1859). Ekonomi Politiğin Eleştirisine Katkı. Ankara: Sol Yayınları.
MARX, Karl & ENGELS, Friedrich. (1845). Alman İdeolojisi. İstanbul: Evrensel Basım Yayın.
ENGELS, Friedrich. (1880). Ütopik Sosyalizm ve Bilimsel Sosyalizm. Ankara: Sol Yayınları.
ENGELS, Friedrich. (1884). Ailenin, Özel Mülkiyetin ve Devletin Kökeni. İstanbul: İnter Yayınları.
B. KLASİK ve ÇAĞDAŞ MARKSİST YAZIN
7. LENIN, V. I. (1917). Devlet ve Devrim. İstanbul: İnter Yayınları.
8. LUKÁCS, Georg. (1923). Tarih ve Sınıf Bilinci. İstanbul: Belge Yayınları.
9. GRAMSCI, Antonio. (1929-35). Hapishane Defterleri (Seçmeler). İstanbul: Kalkedon Yayınları.
10. ALTHUSSER, Louis. (1970). İdeoloji ve Devletin İdeolojik Aygıtları. İstanbul: İthaki Yayınları.
11. THOMPSON, E. P. (1963). İngiliz İşçi Sınıfının Oluşumu. İstanbul: Birikim Yayınları.
12. ANDERSON, Perry. (1974). Mutlakiyetçi Devletin Kökenleri. İstanbul: İletişim Yayınları.
13. WOOD, Ellen Meiksins. (1999). Kapitalizmin Kökeni. İstanbul: Yordam Kitap.
14. HARVEY, David. (2005). Neoliberalizm: Kısa Tarih. İstanbul: Sel Yayıncılık.
15. HARVEY, David. (2003). Yeni Emperyalizm. İstanbul: Everest Yayınları.
C. ELEŞTİREL ve KARŞIT GÖRÜŞLÜ KAYNAKLAR
16. WEBER, Max. (1905). Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu. Ankara: Ayraç Yayınevi.
17. POPPER, Karl. (1945). Açık Toplum ve Düşmanları, Cilt 2. Ankara: Platon ve Hegel eleştirisi.
18. FUKUYAMA, Francis. (1992). Tarihin Sonu ve Son İnsan. İstanbul: İnkılap Kitabevi.
19. DIAMOND, Jared. (1997). Tüfek, Mikrop ve Çelik. Ankara: TÜBİTAK Yayınları.
D. GÜNCEL TARTIŞMALAR ve YENİ KAVRAMLAR
20. STANDING, Guy. (2011). Prekarya: Yeni Tehlikeli Sınıf. İstanbul: İletişim Yayınları.
21. FRASER, Nancy. (2013). Kapitalizmin Krizleri: Sermaye, Doğa ve İktidar. İstanbul: Metis Yayınları.
22. CRENSHAW, Kimberlé. (1989). "Demarginalizing the Intersection of Race and Sex: A Black Feminist Critique of Antidiscrimination Doctrine". University of Chicago Legal Forum, 1989(1).
23. VOGEL, Lise. (1983). Marksizm ve Kadınların Baskı Altına Alınması. İstanbul: Kalkedon Yayınları.
24. SRNICEK, Nick & WILLIAMS, Alex. (2015). İşe Yaramazların Yükselişi. İstanbul: Metis Yayınları.
25. ZUBOFF, Shoshana. (2019). Gözetim Kapitalizmi Çağı. İstanbul: MediaCat Yayınları.
26. FOSTER, John Bellamy. (2000). Marx'ın Ekolojisi. İstanbul: Epos Yayınları.
E. FİLM İNCELEMESİ
27. PECK, Raoul (Yönetmen). (2017). Genç Karl Marx [Sinema Filmi]. Agat Films & Cie.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder